ĂN GÌ BỔ NÃO
Lưu Trung Kiên dịch
------------------------NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI
Trụ sở chính:
Số 46, Trần Hưng Đạo, Hoàn Kiếm, Hà Nội
Tel: 0084.24.38253841 – Fax: 0084.24.38269578
Chi nhánh:
Số 7, Nguyễn Thị Minh Khai. Quận 1, TP. Hồ Chí Minh
Tel: 0084.28.38220102
Email: marketing@thegioipublishers.vn
Website: www.thegioipublishers.vn
CÔNG TY CỔ PHẦN XUẤT BẢN VÀ DỮ LIỆU ETS
Trụ sở chính: Tầng 3, Dream Center Home số 11A, ngõ 282
Nguyễn Huy Tưởng, Phường Thanh Xuân Trung, Quận Thanh
Xuân, TP. Hà Nội
Tel: (84-24) 3 722 62 34 | Fax: (84-24) 3 722 62 37
Chi nhánh TP. HCM: 138C Nguyễn Đình Chiểu, Phường 6,
Quận 3, TP. Hồ Chí Minh
Tel: (84-28) 38220 334 | 35
Website: www.etsdata.vn
Chịu trách nhiệm xuất bản:
GIÁM ĐỐC – TỔNG BIÊN TẬP

TS. TRẦN ĐOÀN LÂM
Biên tập: Phùng Tố Tâm
Sửa bản in: Đặng Loan
Thiết kế bìa:Mạnh Cường
Trình bày: Mỹ Mây
In 2.000 bản, khổ 15 x 23 cm tại Công ty TNHH MTV In và
Thương mại Thông tấn xã Việt Nam (Vinadataxa)
Địa chỉ: 70/342 Khương Đình, phường Hạ Đình, quận Thanh
Xuân, TP. Hà Nội.
Số xác nhận đăng ký xuất bản: 890-2021/CXBIPH/12-54/ThG
Quyết định xuất bản số: 357/QĐ-ThG cấp ngày 29 tháng 03
năm 2021.
ISBN: 978-604-77-9378-5
In xong và nộp lưu chiểu năm 2021.

Cuốn sách này được dành cho bạn. Giống như hàng loạt thể sống
bên trong cơ thể giúp bạn tồn tại, ảnh hưởng của mỗi cá nhân đến
sự khỏe mạnh của hành tinh chúng ta cũng vậy. Trên thực tế, bạn
là một thành viên tích cực trong hệ vi sinh vật của Trái Đất.
——————————————
“Không ai là một hòn đảo, hoàn toàn chỉ riêng mình…”
‒ JOHN DONNE

GIỚI THIỆU
Cảnh báo vi sinh vật: Bạn có kẻ
đồng hành
Cái chết bắt đầu trong đại tràng.

V

– ÉLIE MECHNIKOV (1845-1916)

ài lần một tuần trong suốt sự nghiệp của mình, tôi đã
phải nói với một bệnh nhân hoặc người chăm sóc rằng
tôi không còn gì trong kho vũ khí của mình để điều trị
một căn bệnh thần kinh nghiêm trọng mà chắc chắn sẽ hủy
hoại cuộc sống của bệnh nhân đó. Tôi đã đầu hàng vì căn bệnh
đã trở nên quá khó kiểm soát và không có cách chữa trị nhanh
chóng hay loại thuốc nào để thậm chí kìm hãm sự phát triển
nhanh chóng của nó. Đó là một việc đau lòng, một việc mà bạn
sẽ không thể quen được dù đã thực hiện bao nhiêu lần. Tuy
nhiên, điều mang lại cho tôi hy vọng là một lĩnh vực nghiên cứu
đang phát triển mà cuối cùng đã mang lại cho tôi những
phương pháp tiếp cận mang tính cách mạng để giảm bớt sự đau
khổ. Ăn gì bổ não nói về thứ khoa học mới tuyệt vời này và cách
bạn có thể tận dụng nó cho sức khỏe của chính mình.
Hãy dành một chút thời gian để suy nghĩ về việc thế giới của
chúng ta đã thay đổi nhiều như thế nào trong thế kỷ qua, nhờ
vào nghiên cứu y học. Chúng ta không còn lo lắng về việc chết vì
bệnh đậu mùa, kiết lỵ, bạch hầu, tả, hoặc sốt ban đỏ. Chúng ta
đã đạt được những bước tiến lớn trong việc giảm tỉ lệ tử vong

của nhiều căn bệnh nguy hiểm đến tính mạng, bao gồm cả
HIV/AIDS, một số dạng ung thư và bệnh tim. Nhưng khi bạn
xem xét các bệnh và rối loạn liên quan đến não bộ, bức tranh trở
nên hoàn toàn khác. Những tiến bộ trong việc ngăn ngừa, điều
trị và chữa lành các chứng bệnh suy nhược thần kinh trong suốt
vòng đời – từ chứng tự kỷ và rối loạn tăng động giảm chú ý
(ADHD) đến chứng đau nửa đầu, trầm cảm, đa xơ cứng,
Parkinson và Alzheimer – hầu như không tồn tại. Và, đáng buồn
thay, chúng ta đang tụt lại nhanh chóng khi tỉ lệ mắc mới
những căn bệnh này ngày càng gia tăng trong xã hội.
Hãy cùng xem xét một vài số liệu. Ở mười quốc gia phương Tây
giàu có nhất, số ca tử vong do bệnh về não nói chung đã tăng
đáng kể trong vòng 20 năm qua, phần lớn trong số đó phản ánh
những ca tử vong do sa sút trí tuệ. Và Mỹ dẫn đầu. Trên thực tế,
một báo cáo năm 2013 của Anh cho thấy kể từ năm 1979, tử
vong do các bệnh về não đã tăng đáng kinh ngạc đến 66% ở nam
giới và 92% ở nữ giới tại Mỹ. Theo lời tác giả chính của nghiên
cứu, Giáo sư Colin Prichard: “Những số liệu thống kê này là về
những người và gia đình có thật, và chúng ta cần phải [nhận ra]
rằng có một 'đại dịch' mà rõ ràng là bị ảnh hưởng bởi những
thay đổi về môi trường và xã hội.” Các nhà nghiên cứu cũng lưu
ý rằng sự gia tăng nhanh chóng này, thứ đang ảnh hưởng đến
những người ở độ tuổi trẻ hơn như thế nào, trái ngược hẳn với
việc giảm đáng kể nguy cơ tử vong do tất cả các nguyên nhân
khác.1
Vào năm 2013, tạp chí New England Journal of Medicine đã công
bố một báo cáo tiết lộ rằng chúng ta chi khoảng 50.000 đô la
hằng năm để chăm sóc cho mỗi bệnh nhân bị sa sút trí tuệ ở
nước này.2 Con số đó tương đương với khoảng 200 tỉ đô la một
năm, gấp đôi số tiền chúng ta chi để chăm sóc bệnh nhân mắc

bệnh tim và gần gấp ba những gì chúng ta chi cho điều trị ung
thư.
Rối loạn tâm trạng và lo âu cũng đang gia tăng và có thể làm tê
liệt chất lượng cuộc sống giống như các căn bệnh thần kinh
khác. Khoảng 1/4 người trưởng thành ở Mỹ – hơn 26% dân số –
mắc một chứng rối loạn tâm thần có thể chẩn đoán được.3 Rối
loạn lo âu ảnh hưởng đến hơn 40 triệu người Mỹ, và gần 10%
dân số trưởng thành của Mỹ mắc chứng rối loạn tâm trạng cần
kê đơn thuốc liều cao.4 Bệnh trầm cảm, ảnh hưởng đến 1/10
người trong số chúng ta (bao gồm 1/4 phụ nữ ở độ tuổi 40 và
50), hiện là nguyên nhân hàng đầu gây ốm yếu trên toàn thế
giới và các chẩn đoán đang gia tăng với tốc độ đáng kinh ngạc.5
Các loại thuốc như Prozac và Zoloft nằm trong số những loại
thuốc được kê đơn thường xuyên nhất trên toàn quốc. Xin lưu ý
với bạn, những loại thuốc này điều trị các triệu chứng của bệnh
trầm cảm, chứ không phải nguyên nhân, thứ vốn bị bỏ qua một
cách rõ ràng. Trung bình, những người mắc bệnh tâm thần
nặng, chẳng hạn rối loạn lưỡng cực và tâm thần phân liệt, chết
sớm hơn 25 năm so với dân số nói chung.6 (Điều này một phần
là do những người này có nhiều khả năng hút thuốc, lạm dụng
rượu và ma túy, và bị thừa cân với các bệnh liên quan đến béo
phì bên cạnh những vấn đề về tinh thần của họ.)
Đau đầu, bao gồm chứng đau nửa đầu, là một trong những
chứng rối loạn phổ biến nhất của hệ thần kinh; gần một nửa
dân số trưởng thành bị đau đầu ít nhất một lần mỗi tháng. Và
chúng không chỉ là một sự bất tiện; chúng có liên quan đến tình
trạng ốm yếu, đau khổ cá nhân, chất lượng cuộc sống bị tổn hại
và tiêu tốn về tài chính.7 Chúng ta có xu hướng nghĩ rằng đau
đầu là dạng phiền toái rẻ tiền, đặc biệt là vì nhiều loại thuốc
điều trị chúng tương đối rẻ và dễ tiếp cận (ví dụ như aspirin,
acetaminophen, ibuprofen), nhưng theo Quỹ Đau Quốc gia Hoa

Kỳ, chúng gây thiệt hại hơn 160 triệu ngày công mỗi năm ở Mỹ
và tiêu tốn chi phí y tế khoảng 30 tỉ đô la mỗi năm.8
Theo ước tính, bệnh đa xơ cứng, một bệnh tự miễn gây tàn tật
làm gián đoạn khả năng giao tiếp của hệ thần kinh, hiện ảnh
hưởng đến khoảng 2,5 triệu người trên toàn thế giới, với gần
nửa triệu người ở Mỹ và ngày càng trở nên phổ biến hơn.9 Chi
phí suốt đời trung bình dành cho việc điều trị cho một người bị
đa xơ cứng vượt quá 1,2 triệu đô la.10 Y học chính thống cho
chúng ta biết rằng hiện chưa có cách chữa trị tiềm năng nào.
Và còn cả chứng tự kỷ, tỉ lệ bệnh đã tăng gấp bảy đến tám lần chỉ
trong 15 năm qua, khiến đây thực sự là một đại dịch thời hiện
đại.11
Chắc chắn rằng, hàng trăm triệu đô la đang được chi cho những
bệnh này và những căn bệnh nguy hiểm khác liên quan đến
não, tuy nhiên chúng ta đang chỉ thấy được rất ít tiến bộ quý
báu.
Giờ tới tin tốt lành: Tri thức mới, đến từ các tổ chức uy tín nhất
trên thế giới, đang phát hiện ra rằng sức khỏe não bộ và mặt trái
là các bệnh về não, được quyết định, ở một mức độ phi thường,
bởi những gì diễn ra trong ruột. Đúng vậy: những gì đang diễn
ra trong ruột của bạn hôm nay xác định nguy cơ của bạn đối với
bất kỳ căn bệnh thần kinh nào. Tôi nhận thấy điều này có thể
khó hiểu; nếu bạn hỏi bác sĩ của mình về một phương pháp
chữa trị đã biết cho chứng tự kỷ, đa xơ cứng, trầm cảm hoặc sa
sút trí tuệ, họ sẽ nói rằng không có phương pháp nào tồn tại – và
có thể không bao giờ tồn tại.
Đây là nơi tôi chia rẽ với hầu hết, nhưng may mắn là không phải
tất cả, các đồng nghiệp của mình. Với tư cách là nhà thần kinh
học, chúng tôi được đào tạo để tập trung vào những gì diễn ra

trong hệ thần kinh, và cụ thể là trong não, theo cách thức tiếp
cận gần. Cuối cùng, chúng tôi tự động xem các hệ thống khác
trong cơ thể, ví dụ như đường tiêu hóa, như các thực thể rời rạc
không liên quan đến những gì diễn ra trong não. Rốt cuộc thì,
khi bị đau bụng, bạn không đến gặp bác sĩ tim mạch hay bác sĩ
thần kinh. Toàn bộ hệ thống khám chữa bệnh được đặc trưng
bởi các chuyên khoa riêng biệt, được chia theo bộ phận cơ thể
hoặc hệ thống riêng lẻ. Hầu hết các đồng nghiệp của tôi sẽ nói:
“Những gì xảy ra trong ruột sẽ ở trong ruột.”
Quan điểm này hoàn toàn không phù hợp với khoa học hiện tại.
Hệ tiêu hóa được kết nối mật thiết với những gì diễn ra trong
não. Và có lẽ khía cạnh quan trọng nhất của đường ruột có liên
quan mật thiết đến sức khỏe chung và sức khỏe tinh thần của
bạn là hệ sinh thái bên trong của nó – các vi sinh vật khác nhau
sống bên trong nó, đặc biệt là vi khuẩn.

GẶP GỠ HỆ VI SINH CỦA BẠN
Từ trước đến nay, chúng ta được dạy rằng hãy coi vi khuẩn là tác
nhân gây chết người. Rốt cuộc thì bệnh dịch hạch đã quét sạch
gần một phần ba dân số châu Âu trong khoảng thời gian từ năm
1347 đến năm 1352, và một số bệnh nhiễm khuẩn vẫn là những
kẻ giết người trên toàn thế giới ngày nay. Nhưng đã đến lúc phải
đón nhận một khía cạnh khác của câu chuyện vi khuẩn trong
cuộc sống của chúng ta. Chúng ta phải xem xét cách một số vi
sinh vật không hề gây bất lợi mà còn đóng vai trò thiết yếu cho
cuộc sống.
Thầy thuốc người Hy Lạp và cha đẻ của y học hiện đại,
Hippocrates, lần đầu tiên nói vào thế kỷ III TCN: “Tất cả bệnh tật
đều bắt đầu từ ruột.” Điều này xảy ra rất lâu trước khi nền văn
minh có bất kỳ bằng chứng hoặc lý thuyết vững vàng nào để

giải thích cho ý tưởng này. Chúng ta thậm chí còn không biết vi
khuẩn tồn tại cho đến khi nhà khoa học và thương nhân người
Hà Lan Antonie van Leeuwenhoek quan sát mảng bám răng của
chính mình qua kính hiển vi thủ công vào cuối thế kỷ XVII và
theo dõi một thế giới bí ẩn của thứ mà ông gọi là “vi động vật”.
Ngày nay ông được coi là cha đẻ của ngành vi sinh.
Vào thế kỷ XIX, nhà sinh vật học người Nga và người đoạt giải
Nobel Élie Mechnikov đã tìm ra mối liên hệ trực tiếp tuyệt vời
giữa tuổi thọ của con người và sự cân bằng lành mạnh của vi
khuẩn trong cơ thể, xác nhận rằng “cái chết bắt đầu từ đại
tràng”. Kể từ khám phá của ông, được thực hiện vào thời điểm
mà việc trích huyết vẫn còn phổ biến, nghiên cứu khoa học
ngày càng mang lại nhiều lòng tin hơn cho quan điểm rằng tới
90% tổng số bệnh tật đã biết của con người có thể bắt nguồn từ
đường ruột không khỏe mạnh. Và chúng ta có thể nói chắc chắn
rằng cũng giống như bệnh tật bắt đầu từ ruột, sức khỏe và sức
sống cũng vậy. Mechnikov cũng là người nói rằng vi khuẩn tốt
phải nhiều hơn vi khuẩn xấu. Thật không may, hầu hết mọi
người ngày nay mang trong mình nhiều vi khuẩn xấu gây bệnh
hơn họ nên có, thiếu một hệ vi sinh vật phong phú và đa dạng
bên trong. Không có gì ngạc nhiên khi chúng ta mắc rất nhiều
chứng rối loạn não bộ.
Giá như Mechnikov còn sống đến ngày hôm nay để trở thành
một phần của cuộc cách mạng y khoa tiếp theo mà ông đã cố
gắng khởi động vào thế kỷ XIX. Điều này cuối cùng đang được
tiến hành.
Ngay bây giờ, cơ thể bạn bị vô số sinh vật xâm chiếm với số
lượng nhiều hơn các tế bào của chính bạn khoảng 10 lần (may
mắn thay, các tế bào của chúng ta lớn hơn nhiều, vì vậy những
sinh vật đó không nặng hơn chúng ta mười lần!). Khoảng hàng

trăm nghìn tỉ sinh vật vô hình này bao phủ bên trong và bên
ngoài cơ thể bạn, phát triển mạnh trong miệng, mũi, tai, ruột,
cơ quan sinh dục và mọi nơi trên da của bạn. Nếu bạn có thể
tách riêng tất cả các vi sinh vật đó, chúng sẽ lấp đầy một thùng
chứa gần hai lít. Cho đến nay, các nhà khoa học đã xác định được
khoảng 10.000 loài vi sinh vật, và bởi vì mỗi vi khuẩn có chứa
DNA riêng của nó, con số đó chuyển thành hơn tám triệu gen.
Nói cách khác, đối với mỗi gen người trong cơ thể bạn, có ít nhất
360 gen vi sinh vật.12 Hầu hết các sinh vật này sống trong
đường tiêu hóa của bạn, và trong khi chúng bao gồm nấm và
virus, có vẻ như các loài vi khuẩn trú ngụ bên trong bạn thống
trị và đóng vai trò trung tâm trong việc hỗ trợ mọi khía cạnh có
thể hình dung được của sức khỏe. Và bạn không chỉ tương tác
với những sinh vật này mà còn với vật chất di truyền của chúng.
Chúng tôi gọi hệ sinh thái phức tạp phát triển bên trong chúng
ta và dấu vết di truyền của nó là hệ vi sinh (vi có nghĩa là “nhỏ”
hoặc “cực nhỏ”, hệ sinh vật chỉ một cộng đồng sinh vật có mặt tự
nhiên chiếm giữ một môi trường sống lớn – trong trường hợp
này là cơ thể người). Mặc dù bộ gen người của tất cả chúng ta
gần như giống nhau, ngoại trừ một số ít gen mã hóa các đặc
điểm cá nhân như màu tóc hoặc nhóm máu, hệ vi sinh đường
ruột của ngay cả các cặp song sinh giống hệt nhau là rất khác
nhau. Nghiên cứu về y dược hiện đang thừa nhận rằng trạng
thái của hệ vi sinh vật rất quan trọng đối với sức khỏe con người
– với ý nghĩa sâu sắc về việc bạn có sống khỏe mạnh đến già hay
không – đến mức tự bản thân nó nên được coi là một cơ quan
nội tạng. Và đó là một cơ quan đã trải qua những thay đổi căn
bản trong hơn hai triệu năm qua. Chúng ta đã tiến hóa để có
mối quan hệ cộng sinh mật thiết với những cư dân vi sinh vật
này, những kẻ đã tham gia tích cực vào việc định hình quá trình
tiến hóa của chúng ta kể từ buổi bình minh của loài người (và
thực sự, chúng đã sống trên hành tinh này hàng tỉ năm trước

khi chúng ta xuất hiện). Đồng thời, chúng đã thích nghi và thay
đổi để đáp ứng với môi trường mà chúng ta đã tạo ra cho chúng
bên trong cơ thể mình. Ngay cả sự biểu hiện của các gen trong
mỗi tế bào của chúng ta cũng bị ảnh hưởng ở một mức độ nào
đó bởi những vi khuẩn này và các sinh vật khác sống trong
chúng ta.
Tầm quan trọng của hệ vi sinh đã thúc đẩy Viện Y tế Quốc gia
Hoa Kỳ (NIH) khởi động Dự án Hệ vi sinh vật ở người vào năm
2008 như một phần mở rộng của Dự án Hệ gen người.13 Một số
nhà khoa học giỏi nhất của Mỹ đã được giao nhiệm vụ khám
phá những thay đổi trong hệ vi sinh vật liên quan đến sức khỏe
và bệnh tật ở chiều ngược lại. Hơn nữa, họ đang nghiên cứu
những gì có thể được thực hiện với thông tin này để giúp đảo
ngược nhiều vấn đề sức khỏe khó khăn nhất của chúng ta. Mặc
dù dự án đang nghiên cứu một số bộ phận của cơ thể chứa vi
khuẩn, bao gồm cả da, nhưng lĩnh vực nghiên cứu rộng lớn nhất
tập trung vào ruột vì đây là nơi sinh sống của hầu hết các vi
khuẩn trong cơ thể và như bạn sắp khám phá, là cơ quan quan
trọng nhất chi phối toàn bộ chức năng sinh lý của cơ thể.
Hiện không thể phủ nhận rằng các sinh vật đường ruột của
chúng ta tham gia vào nhiều hoạt động sinh lý khác nhau, bao
gồm vận hành hệ miễn dịch, giải độc, viêm, dẫn truyền thần
kinh và sản xuất vitamin, hấp thụ chất dinh dưỡng, báo hiệu
đói hay no cũng như sử dụng carbohydrate và chất béo. Tất cả
những quá trình này ảnh hưởng rất nhiều đến việc chúng ta có
bị dị ứng, hen suyễn, ADHD, ung thư, tiểu đường, sa sút trí tuệ
hay không. Hệ vi sinh ảnh hưởng đến tâm trạng, ham muốn
tình dục, sự trao đổi chất, khả năng miễn dịch và thậm chí cả
nhận thức về thế giới và sự rõ ràng trong suy nghĩ của chúng ta.
Nó giúp xác định xem chúng ta béo hay gầy, năng động hay lờ
đờ. Nói một cách đơn giản, mọi thứ về sức khỏe của chúng ta –

cách chúng ta cảm nhận cả về mặt cảm xúc lẫn thể chất – đều
phụ thuộc vào trạng thái của hệ vi sinh. Nó có lành mạnh và
chiếm đa số là cái gọi là vi khuẩn có lợi, thân thiện không? Hay
nó bị bệnh và bị áp đảo bởi vi khuẩn xấu, không thân thiện?
Có lẽ không có hệ thống nào trong cơ thể nhạy cảm với những
thay đổi của vi khuẩn đường ruột hơn hệ thần kinh trung ương,
đặc biệt là não. Vào năm 2014, Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc
gia Hoa Kỳ đã chi hơn một triệu đô la cho một chương trình
nghiên cứu mới tập trung vào sự kết nối hệ vi sinh vật-não bộ.14
Mặc dù có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe hệ vi sinh của
chúng ta và do đó là sức khỏe của não bộ, nuôi dưỡng hệ vi sinh
lành mạnh ngày nay dễ dàng hơn bạn nghĩ. Tôi đã đưa ra tất cả
phỏng đoán với các đề xuất được trình bày trong cuốn sách này.
Tôi đã thấy những thay đổi đáng kể về sức khỏe với những thay
đổi đơn giản trong chế độ ăn uống và đôi khi là các kỹ thuật tích
cực hơn để thiết lập lại một hệ vi sinh khỏe mạnh. Ví dụ, một
quý ông bị đa xơ cứng nặng đến mức phải ngồi xe lăn và đặt ống
thông bàng quang. Sau khi điều trị, ông không chỉ tạm biệt với
ống thông và lấy lại khả năng đi lại không cần hỗ trợ, mà bệnh
đa xơ cứng của ông đã thuyên giảm hoàn toàn. Hoặc hãy xem
xét Jason, cậu bé 12 tuổi mắc chứng tự kỷ nặng, người hầu như
không thể nói thành câu. Trong Chương 5, bạn sẽ biết cách cậu
bé biến đổi về mặt thể chất thành một cậu bé hấp dẫn sau một
phác đồ lợi khuẩn mạnh mẽ. Và tôi rất nóng lòng muốn chia sẻ
với bạn vô số câu chuyện của những cá nhân gặp vô số khó khăn
về sức khỏe – từ đau mạn tính, mệt mỏi và trầm cảm đến rối
loạn ruột nghiêm trọng và các bệnh tự miễn – những người mà
các triệu chứng đã biến mất hoàn toàn sau khi điều trị. Họ đã đi
từ việc có một cuộc sống với chất lượng tồi tệ đến việc có được
cơ hội thứ hai. Một số người thậm chí còn đi từ ý nghĩ tự tử đến
lần đầu tiên cảm thấy mãn nguyện và hoạt bát. Những câu

chuyện này không phải là trường hợp ngoại lệ đối với tôi, nhưng
theo thước đo tiêu chuẩn về những gì thường được mong đợi,
chúng có vẻ gần như kỳ diệu. Tôi chứng kiến những câu chuyện
này hằng ngày và tôi biết rằng bạn cũng có thể thay đổi tích cực
số phận của bộ não thông qua sức khỏe đường ruột của mình.
Trong cuốn sách này, tôi sẽ chỉ cho bạn cách làm thế nào.
Mặc dù bạn có thể không gặp phải những vấn đề về sức khỏe
nghiêm trọng và liên tục, mà cần điều trị bằng thuốc men hoặc
liệu pháp chuyên sâu, nhưng hệ vi sinh bị rối loạn chức năng có
thể là căn nguyên của chứng đau đầu khó chịu, lo lắng, mất khả
năng tập trung hoặc cái nhìn tiêu cực về cuộc sống của bạn. Dựa
trên các nghiên cứu lâm sàng và phòng thí nghiệm của các nhà
khoa học, cũng như những kết quả phi thường mà tôi đã thấy đi
thấy lại hoặc nghe nói đến tại các hội nghị y khoa thu hút các
bác sĩ và nhà khoa học giỏi nhất trên khắp thế giới, tôi sẽ cho
bạn biết những gì chúng tôi biết và làm thế nào chúng ta có thể
tận dụng kiến thức này. Tôi cũng sẽ đưa ra những hướng dẫn
mang tính thực tiễn cao và toàn diện để thay đổi sức khỏe
đường ruột của bạn và theo đó là sức khỏe nhận thức của bạn để
cuộc sống của bạn có thể thêm nhiều năm đầy sức sống. Và lợi
ích không dừng lại ở đó. Tri thức mới này có thể giúp ích với tất
cả những bệnh sau:
• Rối loạn tăng động giảm chú ý ở người lớn (ADHD)
• Hen suyễn
• Tự kỷ
• Dị ứng và mẫn cảm thực phẩm
• Mệt mỏi mạn tính

• Rối loạn tâm trạng, bao gồm cả trầm cảm và lo âu
• Tiểu đường, thèm đường và carbohydrate
• Thừa cân và béo phì, cũng như gặp khó khăn trong việc giảm
cân
• Các vấn đề về trí nhớ và kém tập trung
• Táo bón và tiêu chảy mạn tính
• Cảm lạnh hay các bệnh nhiễm khuẩn thường gặp
• Rối loạn đường ruột, bao gồm bệnh celiac, hội chứng viêm
đại tràng kích thích và bệnh Crohn
• Mất ngủ
• Sưng đau khớp và viêm khớp
• Huyết áp cao
• Xơ vữa động mạch
• Các bệnh nhiễm nấm mạn tính
• Các bệnh về da như mụn và chàm
• Hơi thở có mùi hôi, bệnh về lợi và răng
• Hội chứng Tourette
• Các triệu chứng kinh nguyệt nhiều và mãn kinh
• Và rất nhiều bệnh khác

Trên thực tế, kiến thức mới này có thể giúp ích cho hầu hết mọi
tình trạng thoái hóa hoặc viêm.
Trong các trang tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá điều gì tạo nên
một hệ vi sinh khỏe mạnh và điều gì khiến một hệ vi sinh tốt
trở nên xấu đi. Bài kiểm tra ở trang 18 sẽ cho bạn biết các yếu tố
nào về lối sống và quan điểm sống có liên quan trực tiếp đến sức
khỏe và chức năng của hệ vi sinh. Và một điều bạn sẽ nhanh
chóng nắm bắt được là thực phẩm thực sự quan trọng.

BẠN LÀ THỨ MÀ BẠN ĂN
Ý tưởng rằng thực phẩm là biến số quan trọng nhất đối với sức
khỏe con người không phải là tin tức mới. Như câu ngạn ngữ cũ:
“Hãy để đồ ăn là thuốc và thuốc là đồ ăn của bạn.”15 Bất kỳ ai
cũng có thể thay đổi trạng thái của hệ vi sinh vật – và số phận
sức khỏe của họ – thông qua các lựa chọn chế độ ăn uống.
Gần đây tôi đã có cơ hội được phỏng vấn Tiến sĩ Alessio Fasano,
ông hiện đang là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Y khoa Harvard
và Trưởng khoa Dinh dưỡng và Tiêu hóa Nhi khoa tại Bệnh viện
Đa khoa Massachusetts. Ông được công nhận là nhà lãnh đạo tư
tưởng toàn cầu về khoa học hệ vi sinh. Chúng tôi đã nói về các
yếu tố làm thay đổi vi khuẩn đường ruột, và ông đã nói rõ với tôi
rằng chắc chắn yếu tố quan trọng nhất liên quan đến sức khỏe
và sự đa dạng của hệ vi sinh là thực phẩm chúng ta ăn. Và
những gì chúng ta ăn thể hiện thách thức môi trường lớn nhất
đối với bộ gen và hệ vi sinh của chúng ta.
Thật là một sự tán thành lớn cho quan điểm rằng thực phẩm
quan trọng, vượt trội hơn các hoàn cảnh khác trong cuộc sống
mà chúng ta có thể không hoàn toàn kiểm soát được.

Như tôi đã mô tả trong cuốn sách Grain Brain* trước đây của
mình, hai tác nhân chính dẫn đến thoái hóa não là viêm mạn
tính và hoạt động của các gốc tự do, mà ở thời điểm hiện tại bạn
có thể coi là sản phẩm phụ của quá trình viêm khiến cơ thể “gỉ
sét”. Ăn gì bổ não có một cái nhìn mới về các cơ chế này và cách
chúng bị ảnh hưởng bởi vi khuẩn đường ruột và sức khỏe đường
ruột của bạn. Trên thực tế, hệ vi sinh đường ruột của bạn có liên
quan mật thiết đến tình trạng viêm và việc liệu bạn có thể
chống lại các gốc tự do hay không. Nói cách khác, trạng thái của
hệ vi sinh vật quyết định liệu cơ thể bạn có đang thổi bùng ngọn
lửa viêm hay dập tắt chúng.
* Grain brain: Sự thật tàn khốc về cách đường và tinh bột tàn phá não bộ của chúng ta,
Nxb Thế giới và AZbooks, 2021.

Viêm mạn tính và tổn thương do các gốc tự do là những khái
niệm nằm ở vị trí hàng đầu và trung tâm trong khoa học thần
kinh ngày nay, nhưng không có thuốc men nào có thể so sánh
được với một chế độ ăn hợp lý cho việc quản lý vi khuẩn đường
ruột của bạn. Tôi sẽ giải thích về chế độ ăn đó từng bước một.
Rất may, cộng đồng vi sinh vật đường ruột rất dễ phục hồi chức
năng.
Các nguyên tắc nêu trong cuốn sách này sẽ thay đổi hệ sinh thái
bên trong cơ thể bạn để tăng cường sự phát triển của đúng loại
sinh vật duy trì não bộ. Chế độ mang tính thực tiễn cao này bao
gồm sáu chìa khóa thiết yếu: prebiotic, probiotic, thực phẩm lên
men, thực phẩm ít carbohydrate, thực phẩm không chứa gluten
và chất béo lành mạnh. Tôi sẽ giải thích mỗi yếu tố này đóng vai
trò như thế nào đối với sức khỏe của hệ vi sinh vật vì lợi ích của
não bộ.

Hơn hết, bạn có thể gặt hái được thành quả của chế độ ăn bổ não
trong vòng vài tuần.

CHUẨN BỊ
Tôi hoàn toàn không nghi ngờ gì rằng bằng cách nắm bắt thông
tin này, chúng ta sẽ hoàn toàn cách mạng hóa việc điều trị các
bệnh lý thần kinh. Và tôi không thể diễn tả bằng lời rằng tôi cảm
thấy vinh dự như thế nào khi có thể giới thiệu những khám phá
này với công chúng, tiết lộ tất cả dữ liệu đang được lưu hành âm
thầm trong các tài liệu y khoa. Bạn sẽ trân trọng việc hệ vi sinh
vật của mình sau cùng chính là tạo hóa của não bộ.
Các khuyến nghị của tôi trong cuốn sách này được thiết kế để
điều trị và ngăn ngừa các rối loạn não bộ; giảm bớt sự ủ rũ, lo
lắng và trầm cảm; tăng cường hệ miễn dịch và giảm bệnh tự
miễn; cải thiện các chứng rối loạn chuyển hóa, bao gồm bệnh
tiểu đường và béo phì, những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe
não bộ lâu dài. Tôi sẽ mô tả các khía cạnh trong cuộc sống mà
bạn có thể không bao giờ đoán được có ảnh hưởng đến sức khỏe
não bộ của mình. Tôi sẽ thảo luận về tầm quan trọng của câu
chuyện ra đời của bạn, về chế độ dinh dưỡng và các loại thuốc
được kê khi còn nhỏ cũng như thói quen vệ sinh của bạn (ví dụ:
việc bạn sử dụng dung dịch sát khuẩn tay). Tôi sẽ khám phá
xem vi khuẩn đường ruột khác nhau như thế nào giữa các quần
thể trên khắp thế giới và sự khác nhau này gây ra bởi sự khác
biệt trong chế độ ăn uống ra sao. Tôi thậm chí sẽ đưa bạn qua
những gì tổ tiên của chúng ta đã ăn hàng nghìn năm trước và
điều này liên quan như thế nào đến nghiên cứu mới về hệ vi
sinh. Chúng ta sẽ xem xét khái niệm đô thị hóa: nó đã thay đổi
cộng đồng sinh thái bên trong của chúng ta như thế nào? Liệu
việc các thành phố được vệ sinh có dẫn đến tỉ lệ bệnh tự miễn

tăng lên không? Tôi tin rằng bạn sẽ thấy cuộc thảo luận này vừa
khai sáng vừa trao cho bạn sức mạnh.
Tôi sẽ chỉ cho bạn cách prebiotic sinh ra từ thực phẩm – nguồn
dinh dưỡng cung cấp nhiên liệu cho các vi khuẩn có lợi sống
trong ruột của bạn – đóng vai trò cơ bản trong việc bảo vệ sức
khỏe bằng cách duy trì sự cân bằng và đa dạng của vi khuẩn
đường ruột. Các loại thực phẩm như tỏi, atisô Jerusalem, củ đậu,
và thậm chí cả lá bồ công anh, cũng như các loại thực phẩm lên
men như dưa cải bắp, kombucha và kim chi, mở ra cánh cửa
giúp tăng cường sức khỏe nói chung, cũng như hoạt động và
bảo vệ não bộ nói riêng.
Mặc dù probiotic (lợi khuẩn) hiện đã trở nên phổ biến trong
nhiều sản phẩm thực phẩm và có thể được tìm thấy trong các
cửa hàng tạp hóa thông thường, biết cách điều hướng tất cả các
lựa chọn là một việc hữu ích – đặc biệt là khi bạn phải đối mặt
với quảng cáo “tốt cho đường ruột”. Tôi sẽ giúp bạn làm điều đó,
giải thích khoa học đằng sau lợi khuẩn và cách chọn loại tốt
nhất.
Tất nhiên, các thói quen lối sống khác cũng được tính vào
phương trình. Ngoài việc khám phá sự tương tác giữa hệ vi sinh
và não bộ, chúng ta sẽ biết đến một ngành học mới: y học biểu
sinh. Ngành khoa học này nghiên cứu cách các lựa chọn lối sống
như chế độ ăn uống, tập thể dục, ngủ và quản lý căng thẳng ảnh
hưởng đến sự biểu hiện gen của chúng ta và ảnh hưởng trực tiếp
cũng như gián tiếp đến sức khỏe não bộ. Tôi cũng sẽ chia sẻ với
bạn vai trò của ti thể trong các rối loạn não bộ, từ quan điểm của
hệ vi sinh vật. Ti thể là những cấu trúc nhỏ xíu bên trong tế bào
của chúng ta, nó có DNA riêng tách biệt với DNA trong nhân tế
bào. Trên thực tế, ti thể có thể được coi là chiều thứ ba đối với hệ

vi sinh của chúng ta; chúng có mối quan hệ độc đáo với hệ vi
sinh vật trong ruột của chúng ta.
Phần I và II sẽ cung cấp nền tảng bạn cần để bắt tay vào chương
trình phục hồi chức năng não bộ của tôi trong Phần III. Tôi đã
cung cấp cho bạn rất nhiều thông tin trong phần giới thiệu này.
Tôi hy vọng mình đã bắt đầu kích thích sự thèm muốn của bạn
đối với việc tìm hiểu và nắm bắt lĩnh vực y học hoàn toàn mới
này, một phương pháp mới để duy trì sức khỏe não bộ. Không gì
ngoài một tương lai mạnh mẽ hơn, tươi sáng hơn, khỏe mạnh
hơn đang chờ đón bạn.
Bắt đầu nào.

THỬ BẢN LĨNH
Các yếu tố rủi ro của bạn là gì?

T

rong khi không có một xét nghiệm nào hiện có sẵn để
cho bạn biết một cách chính xác về tình trạng hệ vi sinh,
bạn có thể thu thập thông tin bằng cách trả lời một vài
câu hỏi đơn giản. Những câu hỏi này cũng có thể giúp bạn hiểu
những trải nghiệm nào trong cuộc sống của bạn – từ khi sinh ra
đến giờ – có thể đã ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột của
mình.
Lưu ý: Mặc dù các bộ dụng cụ xét nghiệm vi sinh đang bắt đầu
xuất hiện trên thị trường, tôi cho rằng chưa có nghiên cứu nào
về việc biết kết quả thực sự có ý nghĩa gì (lành mạnh so với
không lành mạnh) và những yếu tố rủi ro nào bạn phải chịu.
Trong tương lai, tôi chắc chắn sẽ có thể thiết lập các thông số
dựa trên bằng chứng và các mối tương quan được xác định giữa
các vi sinh vật được định danh và các điều kiện hiện hữu.
Nhưng hiện tại đây là lĩnh vực khó khăn; vẫn còn quá sớm để
biết liệu một số mô hình nhất định về hệ vi sinh đường ruột
đang được nghiên cứu có liên quan đến bệnh X hoặc rối loạn Y
là một phần nguyên nhân hay hậu quả của những tình trạng đó.
Tuy vậy, những bộ dụng cụ này có thể hữu ích cho việc đánh giá
sự đa dạng và thành phần chung của hệ vi sinh. Nhưng ngay cả
khi đó, thật khó để nói rằng một cấu trúc hệ vi sinh nhất định
xác định bạn là “khỏe mạnh”. Và tôi không muốn bạn cố gắng tự
mình hiểu kết quả từ các xét nghiệm như vậy mà không có sự
hướng dẫn thích hợp của các chuyên gia y tế được đào tạo, có

kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Vì vậy, hiện tại, tôi sẽ tạm dừng
cho đến khi có thông báo mới về những bộ dụng cụ này. Các câu
hỏi dưới đây sẽ cung cấp cho bạn rất nhiều dữ liệu cá nhân có
thể giúp bạn hiểu về các yếu tố rủi ro của mình.
Đừng lo lắng nếu bạn thấy mình trả lời có cho hầu hết các câu
hỏi này. Bạn càng có nhiều câu trả lời có, nguy cơ có một hệ vi
sinh vật bị bệnh hoặc rối loạn chức năng càng cao, nó có thể ảnh
hưởng đến sức khỏe tâm thần của bạn, nhưng bạn chưa tới số
đâu. Toàn bộ quan điểm của tôi khi viết cuốn sách này là trao
quyền cho bạn để phụ trách sức khỏe đường ruột và theo đó là
sức khỏe não bộ của bạn.
Nếu bạn không biết câu trả lời cho một câu hỏi, hãy bỏ qua nó.
Và nếu bất kỳ câu hỏi cụ thể nào khiến bạn lo lắng hoặc khiến
bạn đặt thêm câu hỏi, hãy yên tâm, tôi sẽ trả lời chúng trong các
chương sắp tới. Hiện tại, chỉ cần trả lời những câu hỏi này trong
khả năng tốt nhất của bạn.
1. Mẹ bạn có uống thuốc kháng sinh khi đang mang thai bạn
không?
2. Mẹ bạn có dùng các loại steroid như prednisone khi đang
mang thai bạn không?
3. Bạn được sinh ra bằng phương pháp mổ lấy thai?
4. Bạn có bú sữa mẹ ít hơn một tháng không?
5. Bạn có bị mắc các bệnh nhiễm khuẩn về tai và/hoặc họng
thường xuyên khi còn nhỏ không?
6. Bạn có phải dùng ống tai khi còn nhỏ không?
7. Bạn đã cắt amidan chưa?

8. Bạn đã bao giờ cần dùng thuốc steroid trong hơn một tuần,
bao gồm thuốc hít steroid đường mũi hay đường thở chưa?
9. Bạn có dùng thuốc kháng sinh ít nhất hai đến ba năm một
lần không?
10. Bạn có dùng thuốc kháng axit (để tiêu hóa hoặc chống
trào ngược) không?
11. Bạn có mẫn cảm với gluten không?
12. Bạn có bị dị ứng thực phẩm không?
13. Bạn có nhạy cảm với các hóa chất thường có trong các sản
phẩm hằng ngày không?
14. Bạn có được chẩn đoán mắc bệnh tự miễn không?
15. Bạn có bị bệnh tiểu đường type 2 không?
16. Bạn có thừa hơn 9 kg cân nặng không?
17. Bạn có bị hội chứng ruột kích thích không?
18. Bạn có bị tiêu chảy hoặc đi ngoài phân lỏng ít nhất một lần
một tháng không?
19. Bạn có yêu cầu uống thuốc nhuận tràng ít nhất một lần
một tháng không?
20. Bạn có bị trầm cảm không?
Tôi cá là bây giờ bạn đang tò mò xem tất cả những điều này có
nghĩa là gì. Cuốn sách này sẽ cho bạn biết mọi thứ bạn muốn –...